O GUANACO

(Lama guanicoe) Forma salvaxe da llama. Vive en América del Sur. É lixeiramente máis pequena e máis esvelta có tipo doméstico, Lama glama. Ten a pelaxe vermella escuro; o fociño e as orellas mouros, e o ventre e a cara interna das patas, brancos. A súa altura ata a cruz é, aproximadamente, de 1,1 m. É o único tipo de llama que medra, non só a altitudes elevadas, senón tamén nas chairas, e rara vez ascende a máis de 3 000 m. Esténdese desde o sur del Perú ata a Terra do Lume.

| Os guanacos adoitan vivir en grupos familiares non moi numerosos, de ata 20 individuos, dirixidos por un macho adulto. As bandas así formadas únense en certos casos para constituír rabaños maiores, pero nunca se mesturan. O macho avisa dos perigos cun "rincho",

característico e penetrante, e defende a retagarda cando o rabaño fuxe en formación pechada. Se é morto o macho, o grupo fuxe precipitadamente e en gran desorde. Os machos destronados viven, ás veces, en solitario.
Os guanacos pacen en harmonía cos ñandús, que cando fuxen advírtenlles do perigo. Son notables saltadores e Darwin viunos nadar dunha illa a outra. Moitos autores describiron "cemiterios" de guanacos, extensas zonas das ribeiras dos ríos sementadas cos seus esqueletos.
Como tódolos tipos de llama, defecan en lugares reservados para este fin. Curiosamente, en catividade, sexa nos zoos ou nos ranchos arxentinos, os montóns de excrementos aparecen máis espallados que cando están en liberdade. Os machos distribúen tamén montonciños de excrementos ó longo dos lindeiros do seu territorio, evidentemente co obxecto de delimitalo, sobre todo cando outros individuos da mesma especie habitan en recintos veciños. Igualmente reservan certos sitios, preferentemente arxilosos, para tombarse.
O apareamento efectúase de novembro a febreiro. A femia atinxe a madurez sexual ó ano e só está en celo uns cantos días. pare unha cría ós 11 meses e a defende a golpes coas patas dianteiras. Antes de que os machos xoves cumpran un ano de idade e comecen a competir co adulto, este expúlsaos do rabaño (incluso nos zoos). Forman entón as súas propias manadas e viven xuntos pacificamente ata que principia a brama. Como non teñen xefe amósanse moi precavidos.

Os combates entre eles son moi violentos, e incluso despois de expulsados, tratarán de reintegrarse ó rabaño, se ben ó comportamento de ameaza (fociño, orellas e rabo en posición especial e galope coa cabeza baixa) adoita bastar para poñer en fuga ó máis feble. |

En catividade danse tamén terribles combates entre femias, aínda que se interrompen sempre antes da fase decisiva ou ben rematan coa expulsión da vencida. Son moi frecuentes os xogos en forma de rifas, ou estas combinadas coa fuxida; prodúcense ase mesmo entre as femias adultas e entre as femias e os seus pequenos.
Os principais inimigos dos guanacos adultos son os pumas, e dos moi xoves, os cóndores. Pero o peor de todos é o home, que caza ós individuos pequenos pola súa pel (nos catro tipos de llama, a la de menos valor é a dos animais vellos). FAMILIA: Camélidos. ORDEN: tilópodos. CLASE: Mamíferos.. H.G. -P.