LEXIÓN

A lexión é unha unidade táctica e orgánica do antigo exército romano. Parece que xa foi regrada no século VI a. de X. C., aínda que pouco se coñece sobre este punto, e comprendía uns 3.000 infantes e 300 cabalos; entón a súa base era a centuria, e a súa formación de combate sería semellante á da falanxe grega, é dicir, unha masa compacta e pouco flexible. Un par de séculos despois a lexión, subdividida en manípulos (que correspondían cada un a unha centuria e máis tarde a dúas centurias), converteuse nunha unidade máis áxil e móbil; no campo de batalla dispoñíase a lexión entres liñas graduadas, constituídas cada un por unha clase distinta de soldados con diferente misión no combate; "hastati" en primeira liña, "principes" na segunda e "triarii" na terceira. Os hastados, con lanza e espada curta, soldados máis xoves, iniciaban o ataque (ou eran os primeiros en recibilo por parte do inimigo); os príncipes, algo menos xoves, sostiñan e reforzaban a acción dos anteriores e pasaban ó ataque en caso necesario; os triarios, veteranos de probado valor, constituían a reserva que interviña no momento oportuno. Na descrición dada polo historiador Polibio (s. II a. de X.C.) cada unha das tres liñas citadas da lexión tiña dez manípulos, cun conxunto de 3.000 homes; ademais, comprendía 1.200 "velites" (40 por manípulo), armados de espada curta e de varias xavalinas lixeiras; ós 4.200 infantes engadíanse as dez "turmae" (escuadróns) de cabalería, cun total de 300 xinetes.

Ó entraren en combate, os manípulos despregábanse seguindo a disposición do taboleiro de xadrez, como na figura, deixando un espacio libre entre cada manípulo dunha mesma liña que se cubría por outro manípulo da seguinte; ó redor dos ocos entre manípulos e liñas, evolucionaban os vélites coa misión de fustrigar continuamente ó adversario. | Formación de combate das dez cohortes que constituían a lexión romana despois da reforma realizada por Cayo Mario; a cabalería situábase nas ás.

Nas ás da formación situábase a cabalería. Coa reforma de Cayo Mario (fins do s. II a. de X. C. e comezos do I) a lexión subdividiuse en dez cohortes compostas de tres manípulos cada unha.

| Os lexionarios eran cidadáns romanos, e segundo o seu censo económico e idade alistábanse nas distintas clases de soldados. Cayo Mario permitiu que os cidadáns sen bens serviran tamén nas lexións, converténdose así en soldados profesionais a soldo moi unidos ó xeneral que os recrutara, quen na práctica se comprometía a conseguirlles terras de cultivo (colonias) ó seu licenciamento; desde esa época as lexións son eficaz instrumento da política persoal dun xeneral, e desempeñarán gran papel nas guerras civís da República. Xunto ás lexións, o exército romano contaba cos "auxilia" ou soldados de cidades aliadas (non cidadáns romanos), corpos de especialistas (fundeiros, arqueiros, lanceiros, etcétera.) que operaban nas ás das lexións; ó remate do seu servicio, estes soldados recibían normalmente a cidadanía romana.

Durante o Imperio avanzado, e cada vez en maior número, entraron nas propias lexións moitos soldados que non eran cidadáns romanos.

En época republicana o mando de cada lexión confiábase, pola súa vez, os tribunos militares, en número variable de tres a seis en cada lexión. De Augusto en diante a lexión tivo un comandante único permanente, o "legatus legionis" O número de lexión variou segundo as épocas; a fins do século III a. de X. C. (guerras púnicas) había 23; á morte de Cesar (44 a. de X.C.), 40; durante as guerras civís entre Antonio e Octavio, 75; con Augusto, 28 (reducidas a 25, pois tres perdéronse en Germania); baixo Marco Aurelio (s. II d. de X. C.) houbo 30 e 33 baixo Septimio Severo (principios do s. III d. de X. C.); no século V chegaron a 75, pero con efectivos máis reducidos. |

Cada lexión tiña un nome propio, como os actuais rexementos, formado ó principio só por un número de orden (I, II, III; etc.) ó que logo se engadiu un epíteto de carácter rexional, mitolóxico, honorífico, etc. (Germánica, Victrix, Gémina, etc.) Ás veces o campamento permanente dunha lexión deu orixe a unha cidade; caso típico en España, é a orixe da cidade de León, o seu nome débese ó establecemento da " Legio VII Gémina" (68 d. de X. C.).