PERICLES E A DEMOCRACIA ATENIENSE

Cando se quere personifica-lo período de grandeza de Atenas, fálase sempre do "século de Pericles", por ter estado gobernada a cidade por un dos xefes máis notables que tivo ó longo da súa historia.

| Pericles era fillo de Xantipo e de Agarista e descendía da estirpe dos Piristrátidas polo seu pai e da dos Alcmeónidas pola súa nai, é dicir, das dúas familias máis ilustres da polis ateniense. Home corpulento e de elevada estatura, coñécese o seu rostro por un busto esculpido por Cresilas, asombrosamente realista. Posuía unha gran cultura que adquirira sendo discípulo de Anaxágoras, dos sofistas e de Sócrates, aínda que este filósofo era case vinte anos máis novo ca el. Gustaba do teatro, e da traxedia. Os persas, de Esquilo, fíxolle comprende-la importancia das Guerras Médicas, o papel de Atenas e a verdadeira mentalidade daquel pobo a quen o ateniense medio chamaba bárbaro.

Porque Pericles, que nacera no ano 499, tiña só nove cando se deu a batalla de Marathón, e dezanove cando se produxo a victoria de Salamina. O seu pai legáralle o gran éxito da toma de Sestos, e Pericles púxose ó fronte do partido demócrata, xunto con Efialtes, que combateu duramente a Arístides e Cimón, xefes do partido aristócrata, así como ó gran historiador Tucídides, tamén deste partido.
Parthenón
A actuación política de Pericles comezou, como se dixo, o ano 461 a. X. C. a raíz do ostracismo de Cimón. Xa antes, aproveitando unha ausencia deste, e xunto con Efialtes, reorganizara o goberno da cidade nun sentido máis democrático, debilitando o poder do Areópago que pasou en parte á Bulé, ou dos cincocentos, e en parte ó mesmo pobo a través dun numerosísimo xurado sacado a sorte entre as listas de cidadáns. Fixo posible o acceso ós máis altos cargos do Estado --os arcontes-- da clase popular, ata entón imposibilitada de chegar a eles, mediante a remuneración oportuna, que permitía ós traballadores dedicarse á política sen pensar no traballo necesario para subsistir. A pesares do asasinato de Efialtes (461), Pericles continuou a súa obra demócrata, que cobrou maior intensidade a partires de 444 a. X. C. Posuía este home xenial algo que constituía principal motivo de admiración para os gregos: unha oratoria doada e convincente que se apoiaba sempre na verdade e non temeu as críticas daqueles a quen acusaba, incluso dos seus propios concidadáns. Por iso puido rexi-la cidade de Atenas durante quince anos e a súa actuación quedou como modelo de home de Estado democrático.

Durante este período embeleceu a Atenas con formidables monumentos, se ben a costa de enormes gastos, levantando o Parthenón, os Propíleos e o Odeón. O seu amigo Fidias labraba para a Acrópolis as dúas estatuas de Pallas Athenea e a de Zeus Olímpico e todas estas obras eran pagadas co tesouro da Confederación de Delos, agora en Atenas por motivos de seguridade. | Parthenón

Non descoidou tampouco a defensa da cidade, e despois do fracaso de Exipto ordenou a construcción dos Longos Muros, que enlazaban Atenas co seu novo porto, O Pireo, defendendo a ambos lugares. Por outra parte, a súa protección a artistas, poetas e filósofos converteu a Atenas no centro espiritual máis importante que viron ata entón os tempos.
Pero aínda que a oposición aristocrática case desaparecera, á esquerda de Pericles xurdiu un partido chamado dos demagogos, que atacou o gran político directa e indirectamente. Acusáballe de autócrata e de que levaba sangue dos pisistrátidas, é dicir, de tiranos; dun modo indirecto, os ataques foron dirixidos contra parentes e amigos, incluso contra a súa muller Aspasia, famosa pola súa beleza e o seu talento, á que defendeu el mesmo porque sendo estranxeira non podía actuar diante dos tribunais por conta propia.

Acrópolis | Na súa defensa pronunciou un dos máis apaixonados e emocionantes discursos da súa carreira. Os seus inimigos atacaron a Fidias, a quen se acusou de terse quedado co ouro que se lle confiara para labra-la famosa estatua de Pallas, e cando quedou demostrada a falseade da acusación, caeu sobre el a de impiedade porque se atrevera a representa-lo seu propio rostro no escudo de Pallas e sufriu prisión a consecuencia delo.

O filósofo Anaxágoras, tamén foi acusado de impiedade, e puido fuxir a Lampsaca antes de que se formara o tribunal, sendo Pericles e Aspasia os que lle facilitaron a fuxida.
Pese a estas tribulacións, Pericles continuou ó fronte do goberno de Atenas ata a súa morte, e cando estallou a Guerra do Peloponeso, demostrou as súas condicións de gobernante pola prudencia coa que actuou no comezo do declive da hexemonía ática en Grecia.

No número seguinte: A guerra do Peloponeso.