AS ONDAS

En climatoloxía coñécese por onda un fenómeno atmosférico que produce variación repentina na temperatura dun lugar. Pero a idea máis común de onda refírese á onda de gran amplitude que se forma na superficie das augas. A meirande parte das ondas que se poden observar son producidas polo vento, pero non hai que esquece-las chamadas "ondas de marea" que non teñen nada que ver coas mareas, causadas en realidade por grandes perturbacións xeolóxicas do chan submarino: terremotos, erupcións volcánicas submarinas e xigantescos deslizamentos de terras. Estas ondas destructivas, denominadas "tsunamis" polos oceanógrafos, son aperiódicas e a súa aparición non pode predicirse a longo prazo.

| Os oceanógrafos distinguen dous tipos de ondas provocadas polo vento: as ondas de vento propiamente ditas, mantidas e provocadas por el, e as ondas de mareira, que son ondas de vento que abandonaron a rexión onde se formaron chegando a zonas en calma ou de vento menos intenso, e diminúen gradualmente de tamaño.

As ondas mariñas comúns orixinadas polo vento pertencen a un tipo denominado ondas oscilatorias progresivas, xa que se propagan a través da auga orixinando un movemento oscilatorio. Altura da onda é a distancia vertical entre o seno e a crista. Denomínase período ó tempo decorrido entre o paso de dúas cristas consecutivas por un punto fixo, e a velocidade da onda á velocidade coa que a onda avanza sobre a superficie da auga medida en metros por segundos ou nos.

A eficacia do vento para producir ondas está en función da súa velocidade media, pois ela determina a cantidade de enerxía recibida pola onda, da duración do tempo en que actúa, xa que delo dependerá que a onda alcance ou non o máximo tamaño, e da amplitude do mar aberto sobre o que actúa. |

Como consecuencia do rozamento do vento sobre o mar créanse os primeiros rizos, sobre a súa cara levantada actúa o vento directamente. Estas ondas pequenas, con caras escarpadas, ráchanse na súa maioría formando escumas e turbulencias, co que devolven parte da súa enerxía almacenada e contribúen a formar ondas maiores cás que absorben e almacenan mellor a enerxía.

| Esta é a zona de creación, que nunha tormenta pode ocupar miles de quilómetros cadrados. A medida que as ondas medran, non só aumenta a súa altura e velocidade, senón tamén a súa lonxitude. Se os ventos aplican unha enerxía superior á que a onda pode absorber, a crista comeza a empinarse ata ter un fío de 120º e unha altura de aproximadamente 1\7 da súa lonxitude, momento no que a onda se rompe e forma unha rompente.

Polo tanto, as ondas longas poden elevarse moito máis cás cortas, que atinxirán a súa altura máxima de seguida, rompendo, mentres que as longas continúan medrando. Cando as ondas se afastan da rexión onde actúan os ventos que as orixinaron, fanse máis simétricas e redondeadas, formando trens de período e altura similar, as chamadas mareiras. As ondas non aparecen como cristas e senos espaciados regularmente e colocadas de forma paralela, senón que presentan formas e alturas moi variadas, debido á interferencia de trens diversos que existen simultaneamente.

Estes trens de ondas presentan non só períodos diferentes, senón tamén direccións algo distintas, polo que se cruzan en moitos puntos: cando coinciden dúas cristas, a altura da onda aumenta e se forma un máximo; cando coinciden dous senos, a depresión se acentúa. O máis frecuente é que as cristas coincidan cos senos e se equilibren. |

O efecto que as ondas exercen sobre o medio ambiente, tanto mariño como terrestre, é múltiple: aceleran o intercambio non só de calor, senón tamén de gases e sólidos, pois o movemento das ondas introduce no seno da auga burbulliñas de aire que se disolven, e á vez pulveriza auga de mar, que deixa suspendidos na atmosfera xermes orgánicos e cristalinos de sales ó se evaporar. Por outra parte, dificultan a respiración dos organismos pequenos que deben de acudir á superficie para elo, así como o desenvolvemento do neuston.
Nembargantes, o efecto máis importante é a acción mecánica que as ondas exercen sobre os organismos da costa, pois a presión por motivo del impacto pode chegar a alcanzar valores altos, esforzo ó que hai que engadi-lo efecto de cizalla que transversalmente actúa sobre os organismos que habitan a zona batida polas ondas. Nas praias e fondos areosos, para cada velocidade da corrente da auga hai unha dimensión mínima dos gránulos que garanten a súa estabilidade; os organismos asentados sobre gránulos de tamaño inferior ó mínimo, quedan destruídos por roce con outros gránulos. Estas condicións de vida provocan a aparición de mecanismos de adaptación moi variados: desde o desenvolvemento de cunchas de forma axeitada e mecanismos potentes de suxeición como é o caso das lapas, mexillóns, etcétera,.. á producción de cementos con propiedades extraordinarias, como no caso dos cirrípedos balanoides, pasando polos lamelibranquios escavadores de nichos nas rochas, algas con asombrosa resistencia á tracción ou gran flexibilidade para ceder ó movemento da auga sen se romper, ou simplemente como os nudibranquios espidos que se moven coa auga feitos unha pelota.
Como consecuencia da axitación producida polas ondas, que varía segundo unha dimensión vertical, se produce unha zonación de tipos biolóxicos que ocupan niveis superpostos e que, conxuntamente coa axitación debida ás mareas, fixan as normas de colonización das costas.-[R.]