AS GUERRAS MÉDICAS

Nos albores do século V a. X. C. formáranse xa as principais “poleis” gregas, entre as que sobresaían, Esparta e Atenas; pero tamén existían outras como Tebas e Corinto e a súa influencia non era desdeñable.

Por outra parte, había tamén as cidades gregas de Asia Menor, especialmente as xonias, que viñeran a caer en mans dos persas desde os tempos de Ciro, o que formara con elas unha satrapía que tiña por capital Sardes, aínda que permitía a subsistencia de gobernantes autónomos. En Atenas triunfara definitivamente, a democracia, mentres Esparta, á cabeza entón dos pobos guerreiros, presidía a Confederación do Peloponeso. Ámbalas dúas principiaban xa a pensar en exerce-la hexemonía sobre as demais cidades. |

As “poleis” eran pequenas, pero cobizables, porque tiñan un activo comercio e os soberanos persas, no plan de imperialismo que comeza con Ciro, haberían de vir, fatalmente, a pensar na conquista das mesmas, xulgándoa doada dada a súa pequenez e a súa falta de unión. A colisión entre gregos e persas, que recibe o nome tradicional de “guerras médicas”, tivo como motivo inicial a sublevación das colonias xonias de Asia Menor contra Darío I. Foi o seu promotor un tirano de Mileto chamando Aristágoras, que tentou apoderarse da illa de Naxos, en trance de ser anexionada por Darío. Non o acadou, pero sí atraerse a inimizade do poderoso soberano persa. Para loitar contra el, proclamouse defensor das liberdades gregas e acudiu a Esparta e a Atenas para que lle proporcionaran reforzos na liorta. Os espartanos negáronse, porque só loitaban na súa terra, pero os atenienses enviáronlles vinte naves e os de Eretria cinco trirremes.

O gran historiador e xeógrafo Hecateo de Mileto tentou disuadir a Aristágoras daquela empresa, e ó non o lograr, pediulle que, polo menos, fixera a guerra por mar, en onde existiría un maior equilibrio de forzas. Pero o tirano de Mileto non fixo caso do “sabio”, e cos seus aliados amañou un ataque contra Sardes, a capital da satrapía, que foi tomada por sorpresa |

e incendiada. Pero os milesios resultaron derrotados en Éfeso e os atenienses regresaron ós seu fogares, tralo que lles foi doado ós persas domina-la revolta. Mileto e as demais cidades xonias foron tomadas, saqueadas e incendiadas. A población de Mileto foi deportada a beiras do océano Índico e Aristágoras morreu loitando contra os tracios. Nunca máis as grandes cidades gregas do Asia Menor, onde nacera a cultura e se desenvolvera de modo intenso a riqueza, atinguirían aquel lugar preeminente que ata entón tiveran. Darío quixo castiga-la intervención de Atenas e Eretria no que el consideraba asuntos internos do seu país, e enviou ó seu xenrro Mardonio ó mando dunha expedición terrestre; pero a escuadra que debía apoia-la acción foi desfeita polos temporais ó dobraren o cabo Athos (492 a. J.C.), e Mardonio tivo que se retirar, combatido polos tracios. Darío insistiu no seu proxecto, pero antes xulgou oportuno extende-la súa dominación a tódalas cidades gregas, e enviou ás “poleis” heraldos que en nome do Gran Rei solicitaban a “terra e o auga” en sinal de sumisión. Algunhas pequenas cidades, atemorizadas, sometéronse; pero Atenas e Esparta negáronse a acatar a Persia. En Esparta chegaron máis lonxe porque gastaron ós heraldos unha broma sinistra: “¿Queredes a terra e o auga?- preguntáronlle; pois terede-las dúas cousas”. E botáronos a un pozo.
Darío decidiuse entón, instigado polos consellos de Hippias, o tirano ateniense desexoso de regresar ó seu país para gobernalo, e unha nova expedición foi preparada ó mando de Datis e Artafernes, que halou o ferro desde Xonia a bordo de 600 trirremes, portando uns 40000 combatientes. A escuadra eludiu o cabo Athos, de tan mal recordo, e encamiñouse directamente á illa de Eubea, paralela á costa de Ática. Tras seis días de asedio á súa capital, Eretria, dous traidores, chamados Euforbo e Filagro, entregaron a cidade ós persas. Estos destruírona, incluidos os templos, como represalia ó incendio dos de Sardes, e tódolos habitantes foron deportados a Asia.
A BATALLA DE MARATHÓN
Despois desta victoria, as naves persas puxeron rumbo ó golfo de Marathón, xa na península do Ática. Os atenienses enviaran a un triunfador dos Xogos Olímpicos, Fidípides, a buscar apoio en Esparta. Dícese que Fidípides correu os 240 km. que separaban a ambas cidades en menos de coarenta e oito horas; pero os espartanos, conformes en principio en prestar axuda, víronse detidos por un precepto relixioso que lles impedía poñerse en marcha antes do plenilunio. Atenas só contou cun continxente pequeno (1000 homes) que lle enviou á cidade de Plateta, e que se uniu ós 10000 soldados que puido poñer en pe de guerra. O exército ateniense estaba mandado por dez estrategas (xerais), o décimo deles era Milcíades, fillo de Cimón. As opinións entre eles eran encontradas, pois mentres uns crían mellor para defende-la cidade situarse nun desfiladeiro porque xulgaban inútil enfrontarse con tan poucos homes ó poderoso exército persa, outros, entre eles, Milcíades, defendían a tese de saír ó seu encontro. Os estrategas mandaban por veceira o Exército, e cando lle chegou á vez a Milcíades, ó exército ateniense encamiñouse ó lugar de desembarco, situado as beiras do río Caradra, entre dous lugares pantanosos, nunha chaira distante 42 km. de Atenas.
O exército ateniense aliñouse a unha distancia de 1500 metros do inimigo. Milcíades reforzou as áas a expensas do centro coa intención de envolver ó inimigo máis poderoso, porque contaba con arcos e frechas e con cabalería, en tanto que o exército grego ía provisto de lanzas e espadas, e de escudo e casco de aceiro. Ademais os atenienses loitaban polos seus fogares e polos seus deuses, entre eles Pan, que segundo a tradición inspirou ós inimigos un terror “pánico”. Os persas non puideron resisti-lo ataque dos atenienses e desbándaronse, morrendo 6400, en tanto que os gregos só tiveron 192 baixas, entre eles o polemarca Calímaco e un dos estrategas. Os atenienses puideron apoderarse de sete naves persas, pero os restos do exército derrotado embarcaron nas restantes e despois de dobra-lo cabo Sunión apareceron en Falero, entón porto de Atenas. O exército grego, nembargantes, embriagado coa victoria, retrocedeu rápidamente para defende-la cidade, e puido contemplar desde as alturas da mesma como os persas viraban en dirección ás costas de Asia Menor, levando consigo ós deportados en Eubea que foron establecidos por Darío nunha da súas terras, na Cissia.
Os espartanos chegaron cando xa a batalla terminara, pero trasladáronse a Marathón porque desexaban ver ós medos. Cumprido o seu desexo, felicitaron ós atenienses polo seu triunfo e regresaron a súa patria sen ter combatido. Unha tradición asegurou que o mesmo corredor que andara a Esparta para solicita-la súa axuda foi o primeiro que chegou tamén a Atenas para anuncia-lo triunfo. O cansazo da longa carreira de 42 Km. foi tal, que ó chegares apenas puido dicir: “¡Alegraos, atenienses, vencimos!”, e caeu morto. Seguindo esta tradición, nos Xogos Olímpicos actuais córrese unha proba chamada de Marathón que consiste en correr esta mesma distancia a campo traviesa. Tal foi a famosa batalla do Marathón, librada o 13 de septembro do ano 490 a. X.C., e que deu tanta confianza ós atenienses, que no sucesivo se consideraron iguais ós espartanos en canto a loitadores en terra firme.

Milcíades foi un dos heroes, e aproveitou aquela exaltación para pedir setenta naves, un exército e unha gran suma de cartos cos que -dicía- faría enormemente ricos ós atenienses. | HERODOTO

A campaña, que non declarara, ía dirixida contra a illa de Paros, que se defendeu valerosamente durante vinteséis días de asedio. De volta a Atenas, Milcíades foi acusado por Xantipo, pai de Pericles, ataque ó que a penas poido responder o heroe de Marathón porque xacía no leito cunha perna gangrenada. O recordo do seu triunfo fixo posible que se lle aforrara a pena de morte, pero foi condenado ó pago dunha multa de 50 talentos, suma suficiente para pagar toda a campaña dos persas. Morreu Milcíades ó cabo de pouco tempo e a multa foi pagada polo seu fillo Cimón.
Despois deste feito, disputáronse o poder en Atenas, Xantipo, Arístides e Temístocles. Venceu este último, que acadou desterrar a Arístides, chamado o Xusto, en 483 a X. C., cando xa en Persia, o sucesor de Darío I, Xerses, preocupábase dos preparativos dunha expedición de vinganza contra os atenienses. Catro anos-dice Heródoto- tardou Xerxes en realizar colosais obras e concentracións de tropas e naves. Perforouse o cabo de Athos para evitar un novo desastre como o corrido á escuadra de Mardonio, e por outra parte reuniu un exército de tres millóns de homes, procedentes de tódalas satrapías do Imperio. A cifra resulta evidentemente esaxerada, pero ó seres aceptada polos historiadores antiguos é signo de que era numerosísima.
O déspota persa ordenou a construcción dunha ponte sobre Hellesponto para que pasara o exército, pero sendo destruido pola tempestade, Xerses mandou que se castigara ó mar con trescentos lategazos ó tempo que se lle botaban cadeas para significarlle que era o seu escravo. Mellor medida foi a construcción doutra ponte, de dobre número de barcas, pola que pasou o exército mandado tamén por Mardonio, perante a presencia do propio rei que choraba de emoción ó veres a súa formidable potencia, porque a esta forza terrestre había que engadir-sempre, segundo Heródoto-,1207 naves.
No número seguinte “DAS TERMÓPILAS A SALAMINA”