O CAMALEÓN

Lagarto do Vello Mundo especialmente coñecido pola súa adaptación á vida nas pólas de árbores e arbustos. A familia comprende dous xéneros, con 90 especies. Chamaeleo é con moito o máis amplo, posto que inclue unhas 70 especies. Algúns autores distribuen as 20 restantes (camaleón de cola curta) en distintos xéneros, pero no presente artículo considéranse pertencentes a Brookesia. En África tropical e en Madagascar atópase a meirande parte das especies. Aínda que a variedade destas diminue cara o sur, tamén se dan na provincia Do Cabo (África do Sur).O camaleón común, Chamaeleo chamaeleon, é o representante máis septentrional da familia e áchase difundido por África do Norte, sur de España e de Portugal, Malta, Creta, norte da península arábiga e a India e Ceilán. A meirande parte dos camaleóns son lagartos de tamaño medio, cunha lonxitude de 15 a 30 cm, pero tamén os hai diminutos, de apenas uns centímetros (por exemplo, especies do xénero Brookesia) e tamén xigantes, como algúns do xénero Chamaeleo, que segundo testimuñas, en certos exemplares de Madagascar e África, atinguen os 80 cm.

O corpo do camaleón adoita ser moi comprimido lateralmente. A cabeza soe ostentar unha alta cresta, cornos ou outros apéndices. Os dentes son acrodontos, como os dos agámidos. O globo ocular é moi grande e presenta un considerable relieve externo. As pálpebras forman, a modo de cobertura, un orificio central que corresponde ó iris.

Os ollos poden moverse independentemente o un doutro, o que adoita constituir motivo de especial abraio para o espectador humano. A lingua non é bífida, como na meirande parte dos lagartos, senón que adopta a forma dunha catapulta, moi grosa no extremo, e pode proxectarse con enorme rapidez a unha distancia superior á lonxitude da cabeza e o tronco do animal xuntos. |

Uhna vez atrapada e adherida a présa á punta da lingua, ésta desaparece coa mesma rapidez no interior da boca. Dito mecanismo amplía grandemente o campo de acción de captura de alimento. O tamaño da présa depende das dimensións do propio camaleón: os pequenos e medianos cazan principalmente insectos; os grandes capturan tamén outros lagartos, pequenos mamíferos e aves.

| O oso lingual está ben desenvolvido en todos eles e desempeña un importante papel no mecanismo de proxección da lingua. Na posición de reposo, ésta, moi musculada, atópase enrolada en torno ó oso. Antes de ser proxectada, os músculos circulares situados no seu extremo posterior contráense violentamente

acumulándoa o máis lonxe posible do extremo agudo do oso. Nembargantes, esta operación só é posible cando os músculos lonxitudinais están relaxados, momento no que perden toda eficacia no seu papel de opoñentes dos circulares.

Como esta relaxación se produce dun xeito súbito, a lingua dispárase fóra da boca baixo os efectos da presión resultante; algo así como se un proxectase unha semente de laranxa apertándoa coas puntas dos dedos. De seguida, gracias á elasticidade do tecido e a unha nova contracción dos músculos lonxitudinais, a lingua volve ó punto de partida coa présa adherida a ela. |

As extremidades do camleón, longas e delgadas, sosteñen o corpo a certa altura. Os dedos de cada pe reúnense nos dous grupos afastados : dous exteriores e tres interiores nas extremidades anteriores; tres exteriores e dous interiores nas posteriores. Elo fai dos pes unha especie de tenaces que permiten ó animal aferrarse firmemente ás pólas. Por riba, as especies do xénero Chamaeleo contan cunha cola prensil, capaz incluso de aturar por se mesma o peso do corpo.

É abondo coñecida a capacidade do camaleón para cambiar de cor, se ben os non especialistas fanse con frecuencia unha idea moi esaxerada dela. Con todo, o cambio fisiolóxico de cor é un proceso moi notorio e rápido na meirande parte dos camaleóns. O que non quere dicir que sempre poidan mimetizarse co que lles rodea. Durante o día, a coloración corpórea dos arborícolas activos constitue unha boa protección; por exemplo o verde ou a cor corteza, segundo o medio. Moi a miúdo, nembargantes, a coloración e as manchas desempeñan un papel determinado nas disputas entre individuos da mesma especie. Ás veces só reflicten un específico estado fisiolóxico. Un importante número de camaleóns adquiren durante o soño unha coloración pálida, abrancazada, que , como un aparello luminoso, permite descubrilos fácilmente entre a escura ramallada onde durante o día a súa cor lles protexería perfectamente. Os machos, e ás veces as femias, dominan un territorio, que defenden celosamente contra outros individuos. Pero só en raras ocasións se produce verdadeira loita, aínda que os cornos e crestas dalgunhas especies constituirían probablemente uns moi efectivos elementos de combate. Cando dous rivais se atopan á distancia da vista, ameázanse mutuamente facendo ostentación das súas brillantes cores e, inflando o corpo, expóñeno de costas ó inimigo para que o seu aspecto sexa máis impresioante. Uns característicos movimentos oscilatorios subliñan a actitude de desafío, e algunhas veces a súa boca ábrese de par en par para amosa-la coloración contrastante da membrana mucosa.

En liberdade, esta guerra psicolóxica basta normalmente para que un dos opoñentes opte por se retirar. Só nas limitadas condicións da catividade ocorren auténticas pelexas, e as mordeduras poden inflixir graves feridas e, ás veces, incluso matar ó rival. O macho derrotado deixa constancia da súa sumisión tinguíndose coas cores dunha femia ou dun mozo e afástase a modo. O victorioso deixalle ir, sen a menor oposición: polo cambio de cor é evidente que deixou de ofrecer interese como adversario.
Debido ó seu estraño aspecto e a súa interesante bioloxía, os camaleóns son atracción favorita nos terrarios. Pero as consecuencias da catividade non son moi alentadoras. Polo xeral, e aínda no caso de que desde un principio acepten o alimento, morren ós poucos meses. Estas condicións de vida e de crianza só son admitidas de xeito ocasional por algún que outro exemplar de determinadas especies. Unha das moitas razóns desta incompatibilidade reside no estricto reparto de territorios, que fai imposible poñer a un macho dentro do radio visual doutro da mesma especie.
A meirande parte poñen ovos que a femia deposita en fochas escavadas previsoramente por ela msma. O conxunto da operación significa, para o camaleón arborícola, un gran perigo. Algunhas especies, sobre todo no clima subtropical de África meridional e en zonas de maior altitude, convertéronse en vivíparas. As crías, completamente desenvolvidas, nacen dentro da membrana do ovo; libéranse desta así que nacen e principian a súa vida independente. Non precisan da guía dos pais para converterse en expertos cazadores.

FAMILIA : camaleónidos. ORDE: escamados. CLASE: reptiles.

K.K.