¿1998? ¡BENVIDO!

Algo que semella tan sinxelo como achegarse a un calendario para saber en que día vivimos, non o é tanto no seu fondo. Para chegar a este punto, á facilidade de consultarmos un almanaque pendurado da parede ou descansando encol da mesa do escritorio, tivéronse que salvar ó longo de toda a historia, ducias de erros e centos de complicacións. Por elo ¿quen pode asegurar se realmente estamos a piques de despedi-lo ano 1997 ou o 2000 ou o 2008? Para tentar desentraña-lo misterio do calendario, deberemos remontarnos no tempo ata as épocas máis remotas da humanidade, para coñece-lo problema da cronoloxía desde a súa orixe. |

Toda a cronoloxía precisa tomar como base un punto inicial fixo. En tempos antigos teníase por costume adoptar como punto inicial algún acontecimiento espectacular, que se pensaba que o seu recordo perduraría para sempre. Tamén foron utilizados como puntos iniciais, os sucesivos reinados dentro das dinastías, particularmente na antiga China, nos países dos vales do Tigris e do Eufrates e en Exipto. Nembargantes este método de establece-la orixe das cronoloxías, pecaba xeralmente de inexacto e provocaba decote unha confusión de sistemas opuestos e moitos caían en desuso a medida que o decorrer do tempo escurecía a lembranza dos acontecimientos orixinais, ou cando unha dinastía reemplazaba á anterior. Para evitar estos problemas coas datas e unifica-lo cómputo do tempo, as civilizacións antigas idearon os seus propios calendarios nun esforzo por ordena-lo seu tempo.

Calendario romano primitivo. Na antiguedade os romanos utilizaban un calendario lunisolar semellante ó empregado polos gregos. O ano romano estaba composto de 12 meses lunais, algúns dos seus nomes empréganse aínda, martius, aprilis, maius, iunios, quintillis, sextilies, september, october, november, december, ianuarius y februarius. Non embargante os antigos romanos non tiñan un sistema exacto para a inserción de meses intercalares. Os pontífices ou sacerdotes proclamaba o primeiro día de cada mes, (as calendas, voz da que deriva calendario) e intercalaban un mes cando o calendario o esixía por terse retrasado. En moitas ocasións, facíase esta corrección sen ningún coidado e ás veces acontecía que os funcionarios romanos acomodaban o calendario ó antollo dos gobernantes que engadían e restaban non só días, senón tamén meses para alongar ou abrevia-los periodos das maxistraturas. Como consecuencia destas irregularidades o calendario chegou a desaxustarse ata tal punto que o comenzo do invierno sinalaba o da primavera. |

Calendario xuliano. Para paliar estos problemas Xulio Cesar estableceu un calendario que entrou en vigor o 1 de xaneiro do ano 45 antes de X.C., un ano antes de morrer asasinado. Este foi o calendario xuliano que leva o nome do seu novador. Para a súa redacción contou Cesar coa colaboración técnica de Sosíxenes, astrónomo de Alexandría. Para axusta-lo calendario ás estacións ampliouse a 15 meses o ano 46 a.d X.C., cunha duración de 445 días. Esta adición foi necesaria para correxi-lo retraso de tres meses que se acumulara con relación ó ano trópico. O ano 46 a de X.C., foi llamado o ano da confusión por mor da súa lonxitude, sen embargo contribuiu de xeito definitivo a rematar co confusionismo ata entón existente. O calendario xuliano basábase no ano exipcio de 365 1/4 días. Cada catro anos intercalábase un día (esta é a orixe dos anos bisiestos) e o ano dividiuse en 12 meses de desigual duración, posto que 365 non é divisible por 12. En honor a Cesar deuse o nome de xulio ó mes Quintilis. Despois do asasinato, unha falsa interpretación do sistema fixo que o día a intercalar de febreiro se engadira cada tres anos no canto de cada 4. O sucesor de Cesar, Augusto, correxiu o erro acumulado, omitindo o día intercalar durante tres anos bisiestos consecutivos e restablecéndoo no ano 8 da nosa era, que marca o inicio do sistema actual de anos bisiestos. O senado romano cambiou o nome do mes sextilis polo de augustus.

Pero para conta-los anos e os séculos hai que dispoñer non só dun calendario eficaz, senón dun sistema cronolóxico que tome como orixe un feito determinado. O sistema cronolóxico máis empregado e coñecido toma como base o ano do nacimiento de Cristo, as datas anteriores levan a indicación de antes de xesucristo, as posteriores, despois de xesucristo ou ad., anno domini . O tempo transcurrido a partires do ano 1 despois de Cristo, (o sistema carece de ano 0) constitue a era cristiana. Neste sistema, polo tanto, é fundamental coñecer con exactitude a data do nacimento de Cristo para que a corrección do cómputo sexa total.

Entre nós é comúnmente aceptado o 25 de Decembro como o día do nacimento de Xesús. Segundo os evanxelios de San Mateo y San Lucas, o feito produciuse na vila de Belem, preto de Xerusalén, e foi anunciado pola aparición dunha estrela e pola chegada dos Reises Magos de Oriente. Sobre a cronoloxía do nacimento do Mesías non hai acordo entre as diversas fontes históricas. A data tradicional, que coincide co principio da nova era, quedou fixada no século VI despois de longos cálculos, polo monxe Dionisio o Exiguo, que a remotou ó ano 754 da fundación de Roma. Nembargantes, ésta data non concorda coa data de San Mateo, que sitúa o nacimento de Xesús durante o reinado de Herodes o Grande, morto no 750, da data de Roma, é dicir 4 anos antes do cómputo fixado por Dionisio. Son tamen incertas as novas relativas ó censo realizado polo legado Quirino (Lc, II, 2), que sería o motivo da chegada de María e Xosé a Belen; Os historiadores mencionan únicamente un censo realizado entre o século 6-7 d.C., mentres que investigadores católicos sosteñen que San Lucas alude a outro censo que se elaborou entre o 8-6 a.C., durante a viaxe a Oriente do mesmo Quirino.

Respecto ó día concreto do nacimento de Xesús, tampouco había acordo na primitiva Igrexa. Os primeros pais parecen incluso ignorar tal festividade: Clemente de Alexandría daba a data do 18 de Novembro; o De Pasha computus, atribuido a Cipriano de Cartago, o 28 de Marzal; o canon pascual e o comentario a Daniel de Hipólito, o 2 de Abril, etc. Segundo a tradición e para a Igresia Romana, foi o Papa Xulio I (337-352) quen estableceu o Nadal como celebración litúrxica fixa, sendo desde entón a súa conmemoración o 25 de decembro; pero testimuñas precisas tanto de San Ambrosio como do cronógrafo do 354, dicen que foi o pontificado do seu sucesor Liberio (352-366). A festa difundiuse moi axiña en Africa, despois en Constantinopla e Antioquía (finais do s. IV) e na Galia, Alexandría e Xerusalén (s. V); no Oriente o Nacimento de Xesús celebrábase ata entón o 6 de xaneiro, día no que pasou a conmemorarse a adoración dos Reises Magos no Occidente e o Bautismo de Xesús en Oriente (Epifanía). |

A elección do 25 de Decembro e o título da festa teñen a súa orixe directa no calendario romano, que desde o s. III sinalaba neste día a celebración do "Día Natal do Sol Invicto" (Dies Natalis Solis Invicti), continuación da antiga festa de Solsticio. Esta unía no plano mitológico ás divinidades co ciclo anual do Sol, que co solsticio invernal, gracias ó posterior alongamiento progresivo do día, parecía volver sobre a Terra como por un renacimento. Esta simboloxía solar que levaba consigo a celebración do 25 de Decembro, foi certamente adoptada polo cristianismo para calificar "luminosamente " a figura de Cristo.

Todo o dito ata este intre fainos abrigar serias dúbidas sobre o ano no que nos atopamos e ó que nos diriximos. Pero o criterio arbitrario de Dionisio o Exiguo é o que prevaleceu ata hoxe e é o que sirve de base para o sistema cronolóxico que rixe o noso calendario; a súa última reforma debemola ó Papa Gregorio XIII.

O calendario gregoriano. Ó durares o ano xuliano aproximadamente 11 meses e 14 semanas máis ca o ano trópico, acumulaba un erro dun día cada 128 anos. En 1477 o equinoccio de primavera adelantárase ó 12 de marzal. Á igrexa preocupulle este erro que afectaba á celebración da Pascua de Resurrección e a outras festas móbis que dependen dela. O Papa Gregorio XIII nomeou unha comisión para revisa-lo calendario xuliano de forma que a Pascua continuara coincidindo no principio da primavera. Luigi Lilio Ghiraldi (o Aloysius Lilius) médico de Verona, ideu o novo sistema. Cristóbal Clavius (1537-1612) astrónomo e matemático xesuita, foi quen fixo os cómputos que lle serviron de base. En marzal de 1582, o papa Gregorio XIII aboliu o calendario xuliano, estableceu o 1 de Xaneiro como principio do novo ano e restoulle 10 días, de forma que o venrres 15 de octubro siguira ó xoves 4 de octubro. Este axuste devolveu, no ano 1583, o equinoccio vernal ó 21 de marzal, data na que o equinoccio se produxo no ano 325 do Señor, no que se reunira o concilio de Niñea, tomando o acordo de celebra-la pascua o primeiro domingo seguinte á lúa chea ocorrida o 21 de marzal ou despois deste día. No calendario gregoriano o sistema Bisextil difire do seguido polo calendario xuliano, no sentido de que os anos que rematan un século, non son bisiestos a menos que o número de centenas sexa divisible exactamente por 400, así por exemplo, os anos 2000 e 2400 serán anos bisiestos pero os anos 2100 e 2200 non o serán . En 400 anos prodúcense polo tanto, 97 anos bisiestos no canto de 100. O calendario gregoriano que acumula un erro de só un día en máis de 3000 anos, foi adoptado de contado por tódolos países católicos e a meirande parte dos protestantes aínda que algúns destos retrasáronse na súa adopción bastantes anos. Inglaterra por exemplo non remplazou o calendario xuliano polo gregoriano ata 1752 e a confusión de datas imperante nesa época na Gran Bretaña e nas súas colonias pola utilización simultánea de ámbolos dous calendarios, constitue inda unha dificultade para os historiadores. Tódolos paises occidentais e virtualmente o mundo enteiro civilizado utiliza hoxe este calendario. Turquía adoptouno en 1917, Grecia e a igrexa grega ortodoxa en 1923, Rusia despois de adoptalo inicialmente en 1918 e de probar durante o periodo 1923 -40 diversos outros calendarios, terminou adoptándoo en 1940 |

| Reforma do calendario. O calendario gregoriano, o máis perfecto dos que actualmente se utilizan, posue empero certas anomalías que provocaron diversas tentativas de reforma. A súa principal dificultade estriba en que calquera data determinada, por exemplo o 3 de xunio cae en 1955 en venres, no 56 en domingo e no 57 en luns, debido a que o ano ten un ou dous días máis ca 52 semanas. Nas dúas reformas do calendario estudiadas pola liga de nacións evítanse tales cambios coa declaración de extrasemanais do derradeiro día do ano e o que debe engadirse nos anos bisiestos, días que se considerarían festivos internacionalmente. Na outra opción, o calendario de 13 meses, o mes decimoterceiro insértase entre xunio e xulio, cada mes que consta de 28 días, principia en domingo. O día de Fin de ano e mailo día de ano bisiesto colócanse inmediatamente despois de decembro e xunio respectivamente pero non teñen nomes de días da semana deste xeito un determinado día do mes sempre cae nun mesmo día da semana, ano tras año. As autoridades relixiosas católicas, están a favor desta reforma e moitas igrexas protestantes, pero tanto algúns grupos ortodoxos como os xudeos e mailos adventistas do séptimo día, néganse a ela porque interferiría no seus calendarios relixiosos.

Pero tras todo o dito e tralo complicado que vimos é o computo dos días da nosa vida, unha soa cousa nos debe quedar moi clara: axiña teremos que retirar tódolos almanaques que nos falen do ano 1997 e sustituilos por outros que principien con esta lenda

:
“FELIZ 1998”

This page hosted by Get your own Free Home Page